حسن بيگلرى

158

سر البيان في علم القرآن ( فارسى )

مخارج حروف تهجى الفباى زبان عرب از سه محل خارج ميشوند : اول حلق دوم دهان سوم لبها چون مبدأ صوت ، شش ( ريه ) است و تلفظ حروف بوسيلهء هوا كه مسير آن از داخل بخارج است انجام مىشود بدين سبب مخارج حروف تهجى نيز به ترتيب از ابتداى حلق بسوى دهان و لبها طبقه‌بندى و بيان ميگردد . اول حلق - از حلق يا گلو شش حرف بنام حروف حلقى ادا مىشود . حرف حلقى شش بدان اى با وفا * همزه هاء و عين و حاء و غين و خا حروف حلقى داراى سه مخرج بشرح زير است : 1 - مخارج همزه - هاء : ابتداى حلق از جانب شش و بكمك ناف است و هواى بسيار از حجاب و عضلهء سينه خارج مىشود و در اداى « هاء » نفس كاملا حبس نميگردد و ساده ادا مىشود مانند جاء - اللّه - آه . بعضى مخرج « هاء » را مقدم بر « همزه » دانسته‌اند ليكن بنا بنظريهء سيبويه نحوى معروف و برابر كتب ( جواهر القرآن فى علوم القرآن ) و ( الاتقان فى علوم القرآن ) و ( النّشر في القرائات العشر ) معروف ، ترتيبى است كه ذكر شد و هنگام تلفظ به خوبى بر ميآيد كه همزه مقدم بر هاء است . 2 - مخارج عين - حاء : وسط حلق و از راندن هوا پديد مىآيد و فرق ميان اين دو حرف آنست كه جريان هوا در « حاء » شديدتر از حرف ديگر است مانند اعلى - احمد . 3 - مخارج غين - خاء : آخر حلق است ، با اين تفاوت كه غين در جاى غرغره كردن پديد ميآيد و مخرج خاء اندكى برون‌تر از آنست مانند غير - اخ .